Słownik gwary kociewskiej

Słownik utworzono przy współpracy z Reginą Kotłowską.

A

abdruki
wyciski
abo
albo
absztyfikant
cwaniaczek;fircyk;ktoś kto „smoli cholewki” do dziewczyn;zalotnik;konkurent
achtel/achtyl
beczułka do piwa;wiadro na zlewki
achtowny
szanowany
Agnyza
Agnieszka
ajać
głaskać;piastować
ajka
przytulanka dziecięca;kocyk lub pieluszka podsuwana dziecku do policzka podczas usypiania
ajtop/ajntop/ańtop
z niem. eintop;potrawa jednogarnkowa;obiad gotowany w jednym garnku;zupa gotowana w jednym garnku
aksle
ramiączka, np. koszulki,stanika (JO)
akuratny
dokładny;staranny
akuszerka
kobieta pomagająca rodzącej kobiecie zwana też „babką”, bo zwykle była to osoba starsza czerpiąca doświadczenie z własnego życia i wiedzy przekazywanej z pokolenia na pokolenie nie posiadała w tym kierunku żadnego wykształcenia dziś w zasadzie słowo nieużywane; położna
Amt
(niem) biuro;urząd
ancug
ubranie;garnitur
Andzia
Ania;Anna
angrys
agrest
antki
osadnicy z centralnej i wschodniej Polski często utożsamiani przede wszystkim z Warszawą i jej okolicami
antrejka
przedpokój
apan
otwarte
apartny
inny;dziwaczny;oryginalny;wyjątkowy
arbata
herbata
augustki
jabłka sierpniowe

B

babuś
dziadek
bacher/bachyr
naczynie metalowe do wody
badechołzy
szerokie spodnie
badki
kąpielówki
bajtel
dziecko;mały chłopiec
bala
piłka,dawniej z gałganów czyli ze szmat
balwiyrz
fryzjer
bamber
duży gospodarz
bana
lokomotywa
bancnóńć
upaść;spaść
bancwał (bencwał)
ktoś niedouczony;słaby uczeń;słowo używane złośliwie,by komuś dokuczyć i poniżyć
bania
dynia
baniarz
kolejarz
bankart (znajdak)
podrzutek;dziecko ze związku pozamałżeńskiego ;dziecko panieńskie
bartek
kocioł do rozpłodu
bałamucić
zwodzić;tracić czas na rzeczy niepotrzebne
bałklacz
płaski skok do wody na brzuch
bebrać
grzebać;mieszać
becugszejny
kartki żywnościowe;przydziały produktów żywnościowych na kartki w czasie II wojny światowej
benedyja
stara chałupa;coś w nie najlepszym stanie mieszkalnym;dom dla robotników sezonowych na majątku,barak
benedyje
skarpy( np.: przy torze)
besaraby
Niemcy przesiedleni na Kociewie z Rumunii;w której granicach znajdowała się od 1918 r. Besarabia
bestry
kolorowy;wielobarwny;rzucający się w oczy;czarno-biały
besztefrantny
przewrotny;zmienny;niepewny
bety
niezaścielona pościel w łóżku
bełt
mamrot;napój alkoholowy o niskiej wartości smakowej
bełty
pleśniawki u dzieci
bieda
ćma
biełka
kobieta;dziewczyna
bigel
bigiel;wieszak na ubrania do zawieszenia w szafie
bigle
kanty na spodniach
biksa/byksa
puszka
biszóng
pobocze ze skarpą przy szosie;nasyp kolejowy;zagajnik;dyszel;belka prze którą można np. coś przewiesić
blacha
prostokątna forma do pieczenia ciasta;dawniej zwykle drożdżaka
blajsztyft
ołówek
blaza
pęcherzyk (np. od oparzenia)
blodyta
błoto
blyrwa
owca;złośliwe przezwisko w odniesieniu do kobiety; kobieta lub dziewczyna,która się źle prowadziła; kochanka - na wsi równoznaczne ze słowem kurwa, wyzwiska tego używano też żeby poniżyć i nie musiało mieć nic wspólnego z postępowaniem,można było np. tak zwrócić się do kogoś plotkującego
blywiónzka/bulwiónzka
tasiemka;podwiązka
bobkowy liść
liść laurowy
bodajć
akurat
bodajśty
nie gadaj!;nie masz racji!;mylisz się;niemożliwe
bonder
snopowiązałka
bormaszyna/bórmaszyna
maszyna z wiertłem w gabinecie dentystycznym
bortówka
krawężnik
boręgowała/boręgować (młoda boręgowała)
chciała/chcieć do byka;była w czasie rui
Boża Manka /bożamanka/
kapliczka; wotywna maleńka budowla z Panem Jezusem,Matką Boską lub innym świątkiem;skrzynka zawieszona na drzewie
braka
zaprzęg dla trzech koni
bratnik
piekarnik
brecha
żelazny łom
brechać
śmiać się;naśmiewać z kogoś
breja
błoto;rozmokły grunt;gęsta,rozgotowana,nieapetyczna strawa
bremza/brymza
hamulec
brendka/breneka
denaturat
brenszpiritus (albo okowita)
alkohol denaturowy do opalania włosków z oskubanego drobiu czy zabitej świni
brewerije/breweryje
hałas;tumult
brifkarz/bryfkarz
listonosz
brifkasta/bryfkasta
skrzynka pocztowa
brudka/brutka/brudka– narzeczona
panna;panienka na wydaniu
brukiewniak/brukiewnik
drobny deszcz przy sadzeniu brukwi
brukować
potrzebować
brukowce/brukówce
większe pierniki
brukuj rozum
uważaj!; myśl,co robisz!
bruzdka
przedziałek we włosach
bryczesy
długie majtki
bryki
wozy
bryle
okulary
brymzpudel
hamulcowy (obsługujący)
brynga
pręga
brynzować
warczeć;terkotać; głos wydawany przez działający silnik
brzad
susz owocowy;kompot i zupa z niego
brójón
niegrzeczny chłopiec
brómer
duża mucha
brótkasta
chlebak
bróżka
kreska
Buba
Bronisław
buc
ktoś nieuprzejmy;mruk;zarozumialec
bucnóńć
uderzyć się
bujawisko
trzęsawisko;bagno
bujón– piwonia (kwiat)"
buksawki
spodenki do kolan;krótkie spodenki
buksy
spodnie
bukwita
gryka;tatarak
bulaja/bulca
guz;guzek;zgrubienie
bulajka/gulajka
bombka choinkowa
buldog
traktor „Ursus”
bulewiny/bulwiny
łęty ziemniaczane
bulimónczka
głóg
bulić/zabulić
płacić/zapłacić
bulwy
ziemniaki;kartofle
bunka
ziarnko kawy prawdziwej
bunowa kawa
kawa prawdziwa ziarnista
burlich
rodzaj napoju;mieszanka wody,octu z cukrem i sodą zwaną też natronem
burta
granica pomiędzy polami;skarpa przy polu lub drodze
busia
babcia
busie
króliki
butalina/butolina
pasta do butów
butwinka
zupa z tartych młodych buraków oraz ich liści;botwinka
buznóńć sia
uderzyć się;przewrócić;upaść;puknąć
buzować
złościć się;wściekać się
buzować motorem
szybko jechać
buzować w piecach
mocno palić, aż ogień trzaska pod platą w kuchennym piecu czy w kaflaku
bydlak
zwierzę domowe
byka/byki
duża śliwka;śliwki
byta
skrzynia do rozrabiania zaprawy murarskiej;skrzynia do rozgniatania ugotowanych ziemniaków
być dót
być martwym
bóle łoczy
kaczeniec;kaczeńce
bólować/bulować
przejawiać popęd płciowy (o krowie;„bólowała jałowica”); być w okresie rui;źle funkcjonować (zegarek)
bómbel
pęcherz;odcisk z płynem;ślad po ukąszeniu komara czy innego owada
bómbon/bómbóny
cukierek;cukierki;landrynki
bón/bun
bób
bórg
kredyt;branie ze sklepu zakupów „na zeszyt” (na kredyt)
bździć (sia)
słabo świecić;tlić się

C

cacka/cadzka
sitko do herbaty;cedzidło do mleka
cantnar/cyntnar
określenie na wsi kociewskiej masy jednego worka (ok 50 kg-nie była to dokładna waga)
całki
cały;wszystek
ceglanna
z cegły
celt
brezent
cenkapek
kapiszon
centerfuga/centrefuga/cynterfuga
wirówka do oddzielanie śmietany od mleka; wirówka do mleka
cep
ręczne narzędzie do omłotu zboża
cepować
młócić zboże
cepówka/cepówa
rodzaj młockarni
cfist
bawełniczka
chabrowy
niebieski
chachmancić
oszukiwać;kręcić;mataczyć
champelman
łachudra;osoba ubrana niedopasowanie
chamstrować
prosić o wsparcie
chaps
kęs
chały
ubranie
chichrać sia
śmiać się
chlapanina
śnieg z deszczem
chlywek
pomieszczenie w gospodarstwie dla świń
chodak
przyrząd do hamowania wozu;zniszczony but
chodaki
buty
chojniaki
świerki; drzewa iglaste;choinki
chomple/chómple
nierówności na drodze/ścieżce
chołchoźnik/ kołchoźnik
głośnik na ścianie
chruchel
kaszel
chruchlać
kasłać
chtórny
który
chwarszczeć/chwarścić/chwarszczyć/chwaszczyć
szeleścić
chwatki
prędki
chyrchacz/kirchacz
cmentarz żydowski/cmentarz ewangelicki
chładko/chłatko/chwatko/hutko
prędko;szybko
chłopicha (chłopina)
dziewczyna/kobieta, zachowująca się jak mężczyzna, wykonująca męskie prace (nawet z konieczności);dziewczyna/kobieta która chodziła w spodniach
ciangam
ciągle;stale
ciaprotajó
gadają;rozgadują
ciarka
owoc tarniny
cichobiegi
tenisówki
cierznie
rośliny z kolcami;kolce
ciećkać sia
cackać;dziecinnieć
ciułać
zbierać;gromadzić;oszczędzać
cióngutka (mordoklejek)
cukierek klejący się do zębów
cknić
tęsknić
copek
kok/warkocz
cug
przewiew;przeciąg
cukerkant
cukier lodowaty (u Bernarda Janowicza);bryłki cukrowe nawleczone na sznurek
cuksy
cukierki
cyckać
ssać
cyckonosz
biustonosz
cydel
pokwitowanie;rachunek;podsumowanie
cydelek
mała kartka
cygan
kłamca
cyganić
kłamać;zmyślać;fantazjować;mówić nieprawdę
cygón
kłamczuch;Cygan (Rom) w znaczeniu nacji etnicznej
cynk
pojedynczy szpikulec od wideł
cynkapki
kapiszony;małe ładunki wybuchowe w papierku (dawniej kupowane na odpuście do pistolecików ze spłonką)
czabrować/czafrotać
dużo mówić
czerwónasty
czerwonawy
czupurek
kogucik;ktoś zaczepny napuszony
czuć
słyszeć

D

daczowisko
domki zwykle letniskowe
danica/dannica/dennica
podłoga wozu;dno skrzyni wozu
darmak
za darmo;bezpłatnie
darń
trawa
dało
zapłacone;ile kosztowało;jak dużo
deka
kapa;przykrycie;narzuta;nakrycie na stół,komodę,łóżko;obrus
dekelek
nakrętka;przykrywka
delija/delyja
suknia;płaszcz
direkt
bezpośrednio
dochtor
doktor;lekarz
dornik
pobijak
drabie
wóz drabny, drabnisty; wóz o bokach przypominających drabiny,służący do przewożenia siana,snopów słomy
drachel
latawiec
drajfus
trójczłonowy, metalowy przyrząd do naprawy obuwia
drajszyner (albo ryczón)
końce przednie, które robią skręt w wozie ciągniętym przez konia
drango
opornie
drantki/dryki
cierpki
drapaka
miotła chruściana
drapka
drabina
dreje
odległość między rzędami
dreszkasta
młocarnia
drinda
młoda dziewczyna;pojazd motorowy
druzlować
drzemać
dryfta
zaułek;ścieżka;przejście boczne;wąska ścieżka między domami
dryndać
dzwonić
drzewiniany
drewniany
duger/dugiel/dugier
narzędzie do wykopywania buraków,coś w rodzaju widełek o dwóch cynkach do ich podważania z ziemi
dupniak
popularna gra towarzyska, polegająca na odgadnięciu;kto jest autorem anonimowego klapsa (o którym wiedzą wszyscy uczestnicy zabawy poza uderzanym)
dupniata
kobita szeroka w biodrach
durch
stale;zawsze;na wylot
durcham
ciągle;nieprzerwanie;wciąż;stale
durszlak
cedzak;sito
dychtowny
twardy;zbity;mocny;stabilny
dydki
pieniądze;grosze
dygoty
drgawki;trzęsienie się (ze strachu;w chorobie itp.)
dyki
gruby
dyndać
wisieć
dyndelek
wisiorek
dynić
tańczyć
dyrowało
trwało
dziakać/dziaukać
siekać;ciąć;jeść obiad bez apetytu
dziewczak
dziewczyna
dziwożona
wiedźma;czarownica
dzyndzel
frędzel;zawieszka
dóndrot
człowiek zrzędliwy;zrzęda
dóndrotać
zrzędzić;narzekać;ciągle mieć jakieś uwagi
dźwiérze/dźwjyrze
drzwi

E

echt/eśt
bardzo dobrej jakości
eltka
dojrzewający owoc
elty
niedojrzałe owoce
erbnąć
mieć po kimś;odziedziczyć
ermus
dzikie trawy przy rzece
eszczy
jeszcze

F

faflón
fafrot;ktoś, kto dużo gada, nie zawsze na temat; ktoś, kto wszystko wygada;klepa
faflónić
gadać niewyraźnie;dużo mówić
fajerować
palić;podpalić
fajfus
niestaranny pracownik;niedokładny;niechlujny
faksy
dowcipy;żarty
fanaberie
wymysły;rzeczy nie do wykonania;marzenia nie do spełnienia
fandzolić
gadać głupoty
farfocle
okruchy;zanieczyszczenia;wiszące strzępy;pływające w czymś zanieczyszczenia
farina/faryna
sypki;miałki cukier
farmazyn (farmazon)
na Kociewiu tak nazywano członków masonerii, wolnomularstwa;ktoś kto według wierzeń ludowych zaprzedał duszę diabłu, podpisując własną krwią cyrograf.
farosz
ksiądz z fary
fasa
duży zbiornik na wodę
faterland
ojczyzna;kraj ojców;ojcowizna
fatyga
dobry uczynek;pomoc;staranie
fatygować się
postarać się;przyjść do kogoś z pomocą albo wymówką
fechtować
żebrać
federkasta
piórnik
fefernóski/fyfernuski
tradycyjne na Kociewiu ciasteczka,słodkości - zarejestrowane na Ogólnopolskiej Liście Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
fejn
dobrze;właściwie;porządnie
fejny
ładny
feldpost
osoba, która każdą sprawę, jeśli się tylko dowiedziała rozgłaszała po wsi, przy tym złośliwa - dobitniej niż plotkara
feler
wada;skaza;błąd
felować/fylować
brakować
fenigi
pieniądze (potocznie o każdych pieniądzach)
ferdekel
pojazd konny
ferdonklónk
bardzo szczelna zasłona przeciwlotnicza do okien
fereta
płaszcz;kurtka lub rozpinany fartuch nakładany w celu pospiesznej ochrony przed zimnem lub deszczem, narzucany „na wszystko”; zniszczone ubranie damskie;stara suknia;ubranie codzienne;robocze
fertig/fertych/fertyczny
gotowy;gotowe;skończony;skończone
Ferza
rzeka Wierzyca
fest
mocno
festmetr
metr sześcienny
fifa
fifka;siniak pod okiem
fifka (szpycka)
lufka do palenia papierosów
fifrak
niechlujne ubranie
filijka
polędwica
firtel
dzielnica;zakątek
fiut
miód kociewski robiony z maślanki i cukru, gotowanymi na małym ogniu w proporcji 1:1;gęsty słodki syrop wyrabiany z buraków cukrowych, służył do smarowania chleba,czy placków, przysmak dzieci - zastępował słodycze, gdyż na cukierki nie było stać większości rodzin na Kociewiu
fizmatynta
drobiazgi;świecidełka
flanca
sadzonka
flankerować
spacerować;wałęsać się;łazęgować
flaszka
butelka
flefrónić/flefrotać
mówić niewyraźnie, bełkotliwie. Ktoś flefróni w stanie np. upojenia alkoholowego
fleja
osoba niechlujna, niedbała, brudna
fliger/flygier
samolot
fludin
pies
flyk
łatka;naszywka na ubraniu
flónder
strzęp
flóndra
kobieta;która nie dba o swój wygląd
flónkry
plotki
flóta
naczynie
fojerwera
wóz strażacki
folgować
pobłażać;dawać przyzwolenie;ustępować;odpuścić sobie;darować
fonara
latarnia
fornal
kuczer;furman;ktoś powożący końmi
forsowny
męczący;wykonany z dużym wysiłkiem, nakładem sił;trudny
forszowny
przystojny
fraj
wolny
franca
wrzód;pryszcz
frantówka
piosenka ludowa;przyśpiewka,zwykle o radosnym, dowcipnym zabarwieniu
frechowny
złośliwy;zgryźliwy;odburkliwy;wredny
Frejinka
nazwa tabaki
frejny
wolny;otwarty
frisztik/frysztyk
śniadanie
Fryce
Niemcy
fsigura
postać
fsiurać/fiurać
unosić się;latać
fukaliśta
odburknęliście;obrażaliście się;odpowiadaliście niegrzecznie, złośliwie
fukać
odburkiwać;obruszyć się
fuks
lis
fukszwanc
piła do drewna
funsztyk/fuńsztyk
odważnik
fusbala
piłka nożna
futrować
karmić zwierzęta;oprzątać
fuzel
nieprzyjemny zapach po wypiciu wódki
fylować
nadziewać
fyrtel
część jakiegoś terenu;zaułek
fógel
ptak
fónt/funt
pół kilograma

G

gajgi
skrzypce
galopkasta
skrzynia przekładniowa w maszynie; skrzynia biegów w samochodzie
gancegal
wszystko jedno
gapa
gawron;wrona;kruk
gapsić
wpatrywać
gasa
ślepa uliczka;zaułek/wąska ulica
gbur
bogaty gospodarz
gburczak
syn chłopa
gejzer
ognisko
gilon
nos
giry/gyry
nogi
glaca
głowa
glancpapier
papier ścierny
glazerki/glazyrki
skórzane rękawiczki
glań
kromka;pajda chleba
glejt
dowód
glejzda
ślamazara;niezdara;łamaga;ciamajda;ciapa; ktoś niezdarny,niezgrabny w ruchach
glonek/glónek
kawałek (chleba)
glupka
śliwa wiśniowa; mirabelka
glómza
twaróg
glómzownik
sernik
gnat
kość
gniot
gniota;mruk;ktoś mało elokwentny
gnić
lenić się;długo spać
gnój
obornik;wulgarnie o złym,złośliwie psotnym chłopaku
gnóra/gnórek
mruk
golce
kluski ziemniaczane
golnóć so
wypić sobie
gorzy
gorzej
goróncz
upalny dzień
gozdyk
mały gwóźdź
goźdź/góźdź
gwóźdź
grabelki
grabie
graca
przyrząd do kopania kartofli;ręczna haka z trzema zębami do kopania kartofli
gracjalista
stary, niezdolny do pracy robotnik, pozostający na łaskawym chlebie właściciela majątku - coś jak emeryt
grapa/grapka
garnek
grapyty
nogi od kury
grechotka/gruchawka/gruchołka
grzechotka
gremlować
drzemać
griz/grys/gryz/gryzik/grisik
kasza manna
gruchot
stary sprzęt;pojazd
grula/grulka
nos/nosek
gruszka
żarówka
gryca
kasza
gryfel
ołówek;długopis/rysik
grymka/krymka
czapka
grzampa
kępa;pagórek
gulajka
kulka
gulik
szambo
gulować
patrzeć;przyglądać się;podglądać
gurgiel/gul
grdyka
gutalina
pasta do butów
guz
odcisk
guzowy
żeliwny
guła
indyczka;cicha niezaradna dziewczyna, często np. bardzo wstydliwa;ktoś,kto nic nie umie dobrze załatwić;niezdara;ciamajda
guły
indyki
gwizdor
Mikołaj;ktoś przynoszący prezenty w Boże Narodzenie
gwizdy (gwizdory)
kolędnicy
gylza
filtr w papierosie
gzub
dziecko
géra/gira/gyra
noga
góra (w domu)
strych
górglować/guglować
płukać gardło
górz/gul
złość
gździć sia
przytulać się;pieścić

H

haczka
motyka do plewienia chwastów
hajtnianty/hajtnianta
żonaty/mężatka
hajtnóńć sia
ożenić się;wyjść za mąż
hakać
hakować ziemię;spulchniać;pielić chwasty motyką/haczką
hakyrka
przyrząd do kopania kartofli;ręczna haka z trzema zębami do kopania kartofli
hakyrować
kopać kartofle ręczną haką
halać
przynieść;starczyć
halba/halbka/halpka
butelka półlitrowa wódki
halskopel
naszyjnik dla konia
hamrować
uderzać młotkiem
handlager
pomocnik;robotnik fizyczny przyuczający się do fachu (np. murarza)
harać/harówać
ciężko pracować
hardzie
mówić ostrym tonem
harnatel/harnatle/harnotel
szpilki do upinania koka;rodzaj wsuwki w kształcie V;rodzaj wsuwki do włosów
harówka
ciężka praca
hastycznie/haustrycznie
szybko;nagle;znienacka;od razu
hekel/hykel
szydełko
heklować/hyklować
szydełkować;robić na szydełku
honorna
honorowa
hopsać
hasać;podskakiwać;przeskakiwać

I

igiel
jeż
ikra/ikry
łydka/łydki;część nogi
inksza/inksze/inkszy
inna/inne/inny
ino
tylko

J

jadowić sia
denerwować się;złościć się;gniewać
jaglewie/jagliwie
ściółka leśna z igliwia
jaglija
świerk;wiązanki na groby na Wszystkich Œwiętych
jagniak
młode owcy
jagować
szczekać
Jamertale
miejsce w pobliżu Starogardu nad jeziorem Jamertal gdzie kręcono sceny filmu „Krzyżacy”
jandzowata
wścibska;złośliwa
jano
tylko
janzioro/janziora
jezioro/jeziora
janzorować
plotkować;gadać
jargolić sia
wolno się poruszać
jazban
perkusja
jałcha/jołcha
gnojówka
jeżchnónć sia
składać ikrę
jizba
pokój
jo
tak
Joch/Jóch/Jozul
Józef
joder
ropa z ran
jucha
krew (początkowo tylko w odniesieniu do zwierząt;potem tez potocznie też do ludzkiej)
jupka/jópa– cienka kurtka "
jużeś
w mowie potocznej „już to jest”

K

Kach
Kazimierz
kaczak
kaczuchna;mała kaczka
kaduk
czart;diabeł;licho
kaflak
piec z kafli ceramicznych
kajet
zeszyt
kaleczy
rani
kalfast
głowa
kalibrust
odkryty dekolt
kalkówka
wyrobiony po wapnie łąkowym staw
kalmus
tatarak
kaluga
kałuża
kamrat
kolega
kanka
metalowa bańka na mleko
kanoldy
cukierki mleczne
kapa
nakrycie na łóżko;pled;narzuta
kapele
stara kociewska gra ruchowa znana głównie na terenie gminy Osieczna
kapka
trochę;niedużo;mało;niewiele
kaponka
płytka owalna, drewniana dzieża do wyrobu ciasta chlebowego
kapryda/kapsryfka
obrączka na piaście
kara
taczka
karadeja
stary, uszkodzony wózek lub taczka
karafaka
karabin;broń
karbidka/karbidlampa z byrno
lampa karbidowa
karbonada/karbunada
kotlet schabowy
karno
stado (ryb);grupa ludzi
karnykel
dziki królik
kartoflanka
mączka ziemniaczana; zupa ziemniaczana
kartoflanny
ziemniaczany
kasta
telewizor; dawniej każda skrzynia (np. galopkasta;skrzynia biegów w samochodzie)
kaszorek
podbierak na ryby
katanek
bezrękawnik
kałand
dziecko
kałdun
brzuch
kańciasty
kanciasty;mający kanty
kele
przy;obok
kepka
skok do wody na głowę
kerda
świnia
kermas
targowisko
kermasy
kiermasze organizowane były dawniej na uroczystość odpustu lub poświęcenia patronowi parafii;nie można mylić z jarmarkiem
kernos/kernoz
knur
kerzanka/kierzanka/kiżanka
masielnica
kesel
kocioł
keta/kieta
naszyjnik;coś zawieszone na szyi; łańcuch (np. pies był na kecie);kłódka (np. szałer zamknij na keta)
ketować/zaketować
zamknąć na klucz
kicia
kotek
kiepek
niedopałek papierosa
kierduje
chce do knura; czas rui u świni;o mężczyźnie, który bardzo dużo pije
kiernóz
knur
kierzanka/kyrzanka – masielnica
drewniana beczułka do ubijania masła
kietka
kłódka
kikier
wizjer
kinol
nos
kipa/kipka
kosz/koszyk
kipki
opałki;żarty;dowcipy
kista/kasta
wóz;skrzynia wozu;wóz kastowy, czyli tradycyjny pojazd konny używany głównie w rolnictwie, służący do przewozu drobnych towarów np. węgla,ziemniaków i innych sypkich produktów;skrzynia
kiszka
swojska kiełbasa
kiwuty
czajki
klajster
klej
klakot
kamień
klamot
stary przedmiot
klamoty
różne przybory;narzędzia
klampa
krowa ;złośliwie o kobiecie
klapcęgi
kombinerki
klaper
wialnia (drewniana maszyna, która służyła do oddzielania ziarna od plew i nasion chwastów);stary pojazd;sortownik do kartofli
klaperbaba
plotkara;kobieta, a czasem mężczyzna, których mowy szkodziły; ktoś, kto wszystko wygada, powtórzy innym, nie utrzyma tajemnicy
klaperka
gaduła;plotkarka
klapsztóla/klapsztula
dwa kawałki chleba złożone razem posmarowane np. swojskim smalcem lub masłem, albo obłożone w środku swojską kiszką
klarowne
przejrzyste;czyste;przeźroczyste
klasztorek/klasztórek
były szpital przy ulicy Hallera w Starogardzie Gdańskim
klatry
włosy
klejdowa szafa
szafa na suknie, ubrania
klekot
kołatka (np. w kościele)
klekrać/klikrać
robić coś byle jak, niestarannie, niefachowo, brudno; niestarannie pokrywać powierzchnię;brudzić
klekrować
robić coś niefachowo, źle
klemengi
niestosowne zachowanie przy stole;nietakt
klepa
gaduła
klepacz/klopejcz/kloper
trzepaczka do dywanów
klepatka
klepka;coś do klepania (np. klepatka na muchy)
kleperbaba
plotkara
kleprować
gadać byle co;plotkować
kletrować
włazić tam gdzie nie wolno;skakać np. po łóżku
kletrownik
małe dziecko, które gdzieś włazi
kletruje
wspina się
klic/klicz
zakalec
klop
ubikacja na podwórzu
klops
kotlet mielony;sytuacja bez wyjścia;niepowodzenie
klot
gruby kawał drewna do porąbania
kluczyk
żółty kwiatek wiosenny
kluka
kura wysiadująca jajka albo prowadząca kurczęta;kobieta zasiedziała w domu zajmująca się głównie licznym potomstwem; butla do robienia win domowym sposobem
klómpy/klumpy
buty z drewnianą podeszwą
knabas
chłopak;młodzieniec
knafle
guziki
knap
mały chłopiec;dziecko;coś co ledwie wystarcza
knapek
chłopczyk
knepsel/knypsel/knypser
włącznik prądu
knupel
zatyczka;korek;patyk;drzewce
knybel/knybelek
patyk/patyczek
knyblarz
mężczyzna żyjący w konkubinacie
knyblować
siedzieć w areszcie, więzieniu
knyker
malkontent;skąpiec
knykrować
skąpić;chować coś przed innymi
knyp
duży, ostry nóż
knypkarz
oszczędny człowiek
kocie łby
bruk
kogel
mogel;utarte z cukrem surowe żółtka z cukrem, czasem też z ubitą pianą białka
kojlery
buty piłkarskie
kolebać/kolybać
kołysać
kolonialka
sklep ze wszystkim (artykuły spożywcze i przemysłowe), mówiono „z mydłem i powidłem”
komosa
lebioda
kopać kula
kopać grób;
kopkowanie/kupkowanie
zgrabianie siana w kupki
kopla
ogrodzone z bali pastwisko dla koni i krów
koponka
dzieża wydrążona w drewnie służyła do wyrośnięcia ciasta chlebowego
korbacz
bicz;bat;batog
korki/trepy
drewniane chodaki
korzenica
perz
koćmiga/koćmug/koćmuga
komar
kołahoźnik
głośnik
koło
rower
koślón
ktoś potykający się;ktoś kto się przewrócił;ktoś nieostrożny
kośnik
kosiarz
koźlak
młode kozy;rodzaj grzyba
kraczaty/kraczasty
ktoś o krzywych nogach
kragel/kragla/króngiel/krymer
kultywator
krajca
piła tarczowa
krale
paznokcie;zaniedbane pazury
krampa
hak do zawiasów
kranc
wieniec
kranciek
wiatr;wir wiatru;dziecko nadpobudliwe,ruchliwe,niespokojne,takie, które „nie umie sobie znaleźć miejsca”
krawcowa
żona krawca
krawczka
krawcowa
krazel
pielacz
kripa/kryp
żłób
krizel/kryzel
bąk;wir wodny
krokulica/krukelica/krukolica/krukulica
laska;laska zrobiona z kija;sękaty kij
kropówki
gumiaki;buty gumowe z wysokimi cholewkami do pracy w gospodarstwie, ubierane na błoto i przy pracy w gnoju (oborniku)
kruby
plecy
kruka
butla do robienia wina domowym sposobem;bańka;butla z gorącą wodą wkładana do łóżka, by nagrzać pościel przed spaniem
krukewka/krukiewka
uchwyt przy trzonku
krukiew/krukwia
kij do podpierania
kruszki
gruszki
kruszónka
kruszynki;zdrobniale o malutkim,bezbronnym dziecku
kruzowaty/krużowaty
kędzierzawy;kręcony
kruż
gar z wypalonej gliny w zależności od wielkości do smalcu, kiszonych ogórków lub kapusty
krwawa
kiełbasa z krwią świni;czarny salceson;kaszanka
krypa
łódka
krzcielnica
chrzcielnica
krzowie
związany snopek zboża
krómka
pajda chleba;kawałek chleba
krómka (chlyba)
kawałek chleba
ksióndz
ksiądz
ksyksać sia
kłócić się
kubaba
ziele angielskie
kubeł
wiadro
kuch
ciasto, zwykle drożdżowe lub na zakwasie
kuch z krostami
drożdżówka z kruszonką
kucheraja
kuchnia gospodarcza
kuciek
kurczę; warkoczyk
kuczer
furman;powożący końmi
kudły/kudełki
poplątane,potargane włosy;dłuższa sierść zwierząt
kufajka/kufejka
ocieplana kurtka
kugelka/kugielka
bombka
kukawka
kukułka
kukiełka/kukełka
wyskrobane z koponki resztki ciasta lepione były w mały bocheneczek chleba, po upieczeniu zjadany był przez dzieci jeszcze na gorąco z chrupiącą skórką;smakołyk
kula
grób;
kulać
toczyć;wałkować;formować z czegoś kulki np. kulać klposy (mielone kotlety)
kulfa/kulpa
noga
kulpeta/kulpyta/kultón
kulawy człowiek lub zwierzę
kulóncz
placek;krążek wykrojony z okrąglaka służący do zabawy :jeden wyrzuca kulóncz,by toczył się jak najdalej, a drugi próbuje go zatrzymać długim kijem (żerdzią)
kum
ojciec chrzestny
kuma
matka chrzestna
kunda/kuńda
ktoś podejrzany;cwaniak;matacz;natrętny pijak;ktoś bezczelny
kurak/kurón
kogut
kuranda
zawiadomieni;zarządzenie;pismo zawierające wskazówki;lista np. składek, jeszcze dziś na wsiach sołtys np. po zebraniu przekazuje informacje od domu do domu na kartce papieru; coś w rodzaju wici;ogrodzona część pastwiska lub podwórza,przeznaczona dla bydła, koni lub owiec
kurbla
wręga
kurdupel
ktoś mały,niski
kurmur/kurmurka
mieszanka zbożowa
kurzały
zakurzony
kurzejki
grzyby kurki;brodawki tj. zmiany na skórze w formie nierównych grudek
kurzeł
małe,karłowate drzewko
kurzły
karły;o kimś niskim złośliwie
kuternoga
kulawy;ktoś kulejący
kutwa
skąpiec
kwakać
stękać
kwaśne mlyko
zsiadłe mleko
kwecza
akordeon;mała harmonia
kwela
źródło;zdrój
kwynkać
stękać;narzekać
kypkować
śmiać się;wyśmiewać się z kogoś
kyselbyda
barakowóz
kólenkasta
skrzynia do węgla
kóleraba
kalarepa
kónda/kunda
włóczęga, żyjący trochę z trochę z naciągania naiwnych, czasem z kradzieży;ktoś kto zamiast spędzać czas w domu większość czasu spędza poza nim ze znajomymi,nie stroniąc od alkoholu;ochlapus
kóndować
łazić po wsi nie imając się żadnej roboty
kły
zęby
kłómka
coś co służyło do połowu ryb,jakiś kaszor; ręczna sieć z pałążkiemi i trzonkiem do odłowu w rowach i spod łach

L

lacze
wsuwane buty bez pięty, mogą być domowe lub do wyjścia na podwórze
laderka/ladyrka
gumka do wycierania
ladrować/lydrować
bić kogoś
lajerkasta
katarynka
laszować (wapno)
gasić (wapno)
latawica
dziewczyna uganiająca się za chłopakami - zachowanie nieakceptowane na kociewskiej wsi,napiętnowane. Zwykle taka osoba wykluczona była na margines wiejskiej społeczności
latosi
tegoroczny
leberka/lyberka/liberka
pasztetowa;wątrobianka;kiszka pasztetowa (dawniej tylko domowej roboty)
lecki/lycki/lyjce
lejce-część końskiej uprzęży
ledry/ lydry (smary)
lanie
lejcić
biegnąć;spieszyć się
leluś/lelek
pieszczoch
lemkula
miejsce (dół) kopania gliny
leśny
leśniczy;gajowy
licho/gorzy/nagorzy
źle/gorzej/najgorzej
likarz/lykarz
lekarz
linkput
mańkut
listowy
listonosz
lojce/lojzy/lonty
lanie
lolować
kłamać;zmyślać
louba/lauba
altana/podcień
luft
powietrze
luka
wejście na dach domu
lumpy/lompy
odzież
Lyna
Helena
lypynsztyft
pomadka do ust
lyźć
iść;wchodzić
lépy/lypy
wargi
lóda
człowiek powolny, flegmatyczny
lófer
ktoś kogo trudno utrzymać na miejscu
lófrować
włóczyć się;łazić na lófry
Lólka
prababcia w rodzinach wielopokoleniowych,gdzie w jednym domu mieszkały pokolenia starsze używano zwrotu Busia,do babci, a lólka do prababci,potem coraz częściej funkcjonowała tylko lólka
lólki
staruszkowie: dziadek i babcia
lónować sia
opłacać się
lónt/luńt
duży kawałek (kiełbasy)
lóntrus
łobuz;niegrzeczny chłopak;chuligan

M

maciora
stary sadzeniak wykopywany razem z młodymi kartoflami,niejadalny; matka wykopanych ziemniaków;locha;dorosła samica świni
majglyksien
konwalia
majkefer/majkyfer
chrabąszcz
majsel
przecinak
majtać
machać czymś
makera/makyra
znacznik ogrodowy
makerować/makierować/makyrować
udawać
maltych
obiad;pora obiadowa;czas obiadu
mamrot
ktoś kto ciągle narzeka;jest niezadowolony;pesymista;bełt
mamrotać/pomamrotać
mruczeć/pomruczeć z niezadowolenia;gadać pod nosem;marudzić;narzekać;być niezadowolonym;robić coś wolno w ślimaczym tempie
mamuńcia
mamusia
manda
wesz;menda-złośliwie o nielubianej osobie
mankolije
gorączka;marudzenie
manszuster
sztruks;materiał na spodnie
manszustrowy
uszyty ze sztruksu
manygować
lenić się
Marinka
Maria
markotnić
smucić się
markotny
smutny;przygnębiony
medytować
rozmyślać;dumać;zastanawiać się
miastowy
mieszkający w mieście
mietlak/miotlak
odcięta część skrzydła od zabitej gęsi,rzadziej kaczki z długimi lotkami, która służyła do zmiatania np. z platy kuchennej, czy popiołu przy piecu;zmiotka
mnianować
nazwać
mocka
mocna
modrak
bławatek (kwiat)
modraki
kwiaty chabry
mordoklejek (cióngutka)
cukierek klejący się do zębów
mota/moty
mól/mole
mus
obowiązek
musia
krowa;
musie
krowy
musztrich/mostryk
musztarda
mycyje
fanaberie
młodzie
drożdże

N

na zaś/na później
na zapas
nagorzy/najgorzej"
najwer
nos
naklykrać
pozostawić brud po swojej pracy
namolny
uciążliwy
napsiantek
obcas
narazki
naraz
narychtować
przygotować
nasad
z tyłu;za tylna osią wozu
nasampsirw
najpierw;na początek;w pierwszej kolejności
naszarpać się
napracować;natrudzić się;naabiegać;nastawać się
nasztramować
naciągnąć;naprężyć
natrón/natron
soda oczyszczona;napój zrobiony z sody, cukru, wody i octu
natutkać się
upić się
nauczały
bardzo wykształcony;mądry
nausznik
kolczyk
nazat
z powrotem
nałożny
przyzwyczajony;zwyczajny
niedajmutan
ktoś ciamajdowaty, niezaradny życiowo;niezdarny
niemjyrny
niespokojny
niemożebnie
mocno;porządnie;solidnie;dostać porządnie np nauczkę życiową czy lanie
nienauczały
niewykształcony
niuchnąć/niuchać
wąchać/powąchać;wciągnąć tabaki
niytych
Nowy Staw (niem. Neuteich)
nudel
klucz służący przykręcaniu łyżwy do podeszwy buta
nyki
grymasy;fochy

O

oberwać sia
przemocować;zbyt ciężko pracować
obganić sia
urodzić małe owce
obora
pomieszczenie w gospodarstwie dla krów, bydląt
obrzampolić/omrzampolić
źle uciąć
oburać sia/oburdać
ciepło się ubrać
obuć sia
ubrać się
obwalać
panierować
ochlapus/łochlapus
pijak
ochrónka
przedszkole
odczepiny/czepiny
obrzęd zdejmowania wianka pannie młodej
ograszka/ograżka
dreszcze
okowita
denaturat
okryjbieda
wierzchnie okrycie;płaszcz;palto;sweter;bluza
okulgnąć (np. ciasto)
obsypać;otoczyć
oprzątek/łoprzątek
karmienie zwierząt;futrowanie
ordnung
porządek (z niem.)
organki
ustna harmonijka
osorija/osoryja
zła kobieta;jędza;pyskata kobieta
ostaciek
reszta
owlant/olwańt
w poprzek posiane buraki
ozdarcie
rozdarcie;podarte ubranie
ozuty
odziany;ubrany

P

pajda(chlyba)
kawałek chleba
pakettryger
bagażnik na rowerze
pampek
ostatni pokos
pampki
grzyby maślaki (mówiono też smarkate pampki)
pamula
belki pod sufitem
panc
potłuc się
pankata/pankaty
gruba/gruby
panknąć
pęknąć
panuch
pan;bogaty właściciel ziemski
paperliza
osoba, która wszystko wygada;papla
papudrak
ktoś niesolidny w swojej robocie;partacz
paradna
wystawna
parasóny
ludowa nazwa jakiegoś gatunku grzybów, ale nie wiadomo dokładnie jakiego
parchaty
parszywy;brudas;ktoś niedomyty;zaniedbany;szorstki;zarośnięty brudem
parowa
parów;wąwóz;głęboki rów o stromych zboczach, często ze strumykiem lub rzeczką płynącą jego dnem;bardzo upalna pogoda
parzybroda
zupa z białej kapusty
pasykiel/pasykel/posebel/posekel– duży młotek"
patentki/patentówki
grube pończochy bawełniane
patrona/patróna
łuska do naboju
patróla
nafta
pazłotko
folia błyszcząca;sreberko
pałónk
uchwyt w postaci wygiętego kija,pręta;poręcz krzesła
pepesza
karabin;pistolet maszynowy z okrągłym bębenkiem i perforowaną, użebrowaną, kwadratową obudową lufy
petrólka
lampa naftowa
petrólka/pétryca/pitrólka/pitrulka/pitryca/pytrola/pytrolka
nafta do lampy
piaskula
miejsce z którego można brać piasek;żwirownia;dziecięca piaskownica
piazda/naba
środek koła
piernaty
pościele
pijón
pijak;alkoholik
pinal
woźny
pinal/pinalka
ćwiartka wódki
pinalek
mały kieliszek do wódki
pindrować sia
stroić się
pindyrinda
strojnisia
pinek
drewniany kołeczek używany do naprawy obuwia/ćwiek
pirclich/pyrcliś
nerwowy;niespokojny
pirwy
dawniej;kiedyś;niegdyś
pis
długopis
pisiu
siusiu
piszczatka
gwizdek
piziula
słaba kawa
piérwy/pśyrwy
dawniej;kiedyś
plachander
ktoś kto zamiast zajmować się domem włóczy się bez celu od chałupy do chałupy (łazić po plachandrach)
plaskaty
płaski
platejzer/platizer
żelazko
plizdra/plyzdra
mała rybka gorszego gatunku
pludry
łachmany;pościele
plugocz
łobuz
plujki
małe rybki;karłowate owoce
pluta
deszczowa pogoda trwająca dłuższy czas
podkurek
podwieczorek
podółek
spódnica
pojón
pojónć –zrozumiał;zrozumieć;nauczył się
polak
długi gwóźdź
polepa gliniana –podłoga
klepisko rodzaj powierzchni wykonanej z ubitej;wyschniętej gliny w chałupach;później już tyko w stodołach
polik/pulik
policzek
pomamrotać
pomruczeć;mówić coś pod nosem
pomiarkować
zauważyć;spostrzec;dostrzec
pomroka
zmierzch;ciemność
pomyślunek
pomysłowość;trafność myślenia
ponurcować
poryć ziemię
portki
spodnie
portmanyja
portfel
poruńcował
poturbował;poniszczył;potrząsnął (np. czymś lub kimś)
porzóndki
narzędzia
potarmosić
poturbować;poszarpać
powalać/uwalać
pobrudzić coś
prachy (szprachy)
żebry;prośby
prampel
bąbel/krosta
prandzy
szybciej;szybko;wcześniej;wcześnie
prawdziwy
grzyb prawdziwek
preski
brykiety;snopki słomy zbierane i wiązane snopowiązałką, zwykle w formie kostki
prop/propek
korek;w odniesieniu do kogoś,chcąc wyśmiać jego niską, krępawą budowę;krosta
prowisto/prowósło/prowóz/powrónsło/powrósło
powróz ze słomy;skręcona słoma, którą przewiązywano snop
prukwa
wulgarnie o starej kobiecie
pryk
pejoratywnie o starym mężczyźnie
prykować
nieść coś ciężkiego
przedomek/przedómek/przeddómek
miejsce przed domem
przekrętny
niewiarygodny
przepogodzić się
wypogadzać się;wypogodzić się
przerobiony
przemęczony;przepracowany
przeszczefrantny
bezczelny;pyskaty;cwany;chytry
przeto
dlatego
przybaczyć se
przypomnieć sobie
przydreptana
nieśmiała;cicha
przyfandzolić
uderzyć;przyłożyć komuś;powiedzieć komuś do słuchu
przygryzie
dokuczy;przygada
przymilny
miły;łagodny;sympatyczny
przyodziewa
ubranie;strój;garderoba
przypilić
przytrzymać (np.: przypiliła kogoś bieda);przypilnować;przynaglić;przycisnąć
przytartanić sia
niespodziewanie kogoś odwiedzić; być niemiłym gościem
przódy
najpierw;wcześniej
psiajucha
nicpoń;łobuziak
pstrónki
strąki grochu
psubraty
ktoś zły;niegodziwy;łotry
pucować
czyścić
pudernica
dojrzała kobieta mocno umalowana
pujki/puśki/puzie/puźki
bazie
pukel/pukiel
plecy;garb
pultrować/Polterabend
jedna z tradycji związanych ze ślubem i weselem występująca nie tylko na Kociewiu (od niem. Polterabend); Dawniej w przeddzień ślubu,dziś różnie, na podwórku czy w obejściu przy domu panny młodej schodzą się nieproszeni, ale mile widziani przez domowników goście, którzy przynoszą ze sobą starą porcelanę, puste butelki i rozbijają je o przygotowany na ten cel kamień na szczęście młodej pary. Im więcej ich przychodzi tym lepiej. Na tę okoliczność przygotowuje się też prosty poczęstunek.
pupa
dziewczynka;lalka;lala
pupka
ładna, młoda dziewczyna
Puppendorf
Lalkowy - nazwa wsi w pow. starogardzkim w potocznej mieszkańców tej okolicy, wynikła z tłum. niem. wieś lalki
pupynsztuba
domek dla lalek
purcle
pączki
puzdrować
stroić się
pużlować
wykonywać drobne roboty przy domu
pyda
przyrząd do wymierzania kary niegrzecznym dzieciom;narzędzie do bicia;kilka rzemieni umocowanych na jakimś kijku;skórzany pasek do karcenia dzieci
pykel
krosta
pyla/pyle
tabletka/tabletki
pylki
gąski
pyndelek
tobołek
pypeć
zawiązek pióra u drobiu
pyrzwa
skupisko perzu
pyslampa/pytrollampa
lampa naftowa
pytka
gotowana kurza lub kacza stopa z nabitymi na nią podrobami i owinięta kawałkami oczyszczonych jelit
pytlarz
młynarz
pyty/pytki
nogi/nóżki
pyza
płacząca mina
płachta
prześcieradło
płachta/płachytka
kwadratowy kawał materiału (mniej więcej metr na metr) z wiązaniami na każdym rogu; gospodarz przewiązywał się taką płachtą i nabierał do niej z worka tyle żyta, ile mógł udźwignąć, następnie równomiernie rozrzucał je rozsiewając na roli
płotko/płytko
spławik
płómiań
płomień

R

raban
zamieszanie;chaos
rabarber dziki
łopian
radiska/radyska/redyska
rzodkiewka
radlina/redlina
bruzda wyorana radłem, płużkiem między rzędami kartofli
rajby
swaty;zaloty
rajcować (sia)
podniecać (się);nakręcać (się)
rajcowny
podniecający;ponętny;pełen wdzięku;uroczy
rajek
swat;ktoś ustawiający małżeństwa
rajfynszlos
zamek błyskawiczny
rajlonder
taniec na weselu
rajtpajcza
bicz
rajtuzy
rajstopy
rant
krawędź;brzeg
ranta
renta;emerytura
raptam
nagle
raszpel
pilnik
redzić
radzić
rejtpyda
bicz;bat na konia
rejzować
podróżować;jeździć po świecie
rengle
wzór szachownicy, według którego układa się torf
resztówka
reszta gruntu z budynkami pozostała po parcelacji prywatnej własności ziemskiej
reweranda
sutanna
rezolut
ktoś roztropny;pomysłowy
robactwo
drobne owady i drobne zwierzęta
robón
owad;robak
rodziciele
rodzice
roida/rojda
parch
rojber
niegrzeczny chłopak;wierciuch
rojma
reumatyzm
ronkel/ronkiel/rónkel
burak pastewny
ronter
precz
rosówka
dżdżownica
rozbestwiony
rozpieszczony;rozkapryszony
rozbujała
rozmarzona;bujająca w obłokach;wyrośnięta;dojrzała dziewczyna, taka do ożenku;postawna pulchna kobietka
rozchamdrany
niezapięty
rozgótka
zupa z rozgotowanych warzyw na zaklepce, czyli zaciągnięta mąką z wodą
rozmyślnie
celowo;specjalnie
rozterk/rozwerk
kierat
roztrajkotała się
rozgadała się;roztrajkotać;rozgadać
roztworzyć
otworzyć
rozwalić
zniszczyć;zepsuć;rozstrzelać
rozwórka
element przy wozie od przedniej osi do tylnej
rozynki/rózynki
rodzynki
ruchanki
racuchy;placuszki z ciasta drożdżowego smażone na patelni;pączki
ruchać
ruszyć;dotknąć coś;rosnąć (np. o cieście drożdżowym)
ruczka
niski drewniany stołeczek
rumotać
hałasować w skutek przestawiania jakichś przedmiotów np. garnków, mebli;pukać przez dłuższy czas;walić
rychel
wiązanka
rychło
wkrótce;nie długo;zaraz;wcześnie np. rano
ryfa
felga;obręcz koła od roweru
rygiel
zasuwa;skobel;zamknięcie wrót czy drzwi
rypane
landrynki
rysztunek
rusztowanie;pełne umundurowanie (również w przenośni)
rzeszoto
sito do ziarna
rzużnić
szumieć;wyraz dźwiękonaśladowczy trudny do jednoznacznego określenia
róbzak/rubzak
plecak;tornister
rómlować
hałasować

S

sapka
katar;zadyszka;trudności z oddychaniem, będące najczęściej wynikiem przeziębienia czy astmy
schióndać sia
drapać się;ocierać o ścianę
schupy
żandarmi
siansztel
sierść
siań
korytarz
sieczka
zupa z fasoli szparagowej i marchewki
sierzp/siyrzp
sierp
sirota
ktoś, komu zmarli rodzice (pósirota;gdy zmarło jedno z nich);ktoś niezaradny
siubździu
niepoważny;żartowniś
skarupy
naczynia szklane;muszle ślimaków
sklep
piwniczka w ziemi;mały lodownik przydomowy
skop
wykastrowany baran
skorc
szpak
skorznie
trzewiki ze skóry
skrabać sia
wdrapywać się;wchodzić wzwyż, np. dziecko skrabało sia na kolana
skrzydlak
odcięta część skrzydła od zabitej gęsi,rzadziej kaczki z długimi lotkami, która służyła do zmiatania np. z platy kuchennej, czy popiołu przy piecu;zmiotka
skubnóć
podkraść;ukraść
skóma
apetyt;łakoma (łakomstwo)
skład
sklep
slaga
drewniany młot do wbijania pali, np. przy palowaniu krów
smantarz
cmentarz
smarkawka
katar
smary/lydry
lanie;bura
smoknóńć (kogoś)
dać buziaka w policzek;ucałować w pośpiechu albo znienacka
smródnia
pośladki;tyłek;siedzenie
smyknóć
spaść;wypaść;zsunąć się;upaść;wymknąć się z rąk
smyrknół sia
wślizgnął się
Smętek
diabeł,licho, którym straszono dzieci - występuje w ludowych opowieściach, przysparzał ludziom kłopotów
snadko/snatko
płytko
snopek
wiązka, wiecheć słomy lub siana związany w połowie mniejszą wiązką
snuć
pruć wełnę, odzyskiwać z ubrań już nieużywanych;nić
snuć na drutach/więznąć
robić na drutach
snyba
pysk;noc
somsiad/somsiadka
sąsiad/sąsiadka
spamniantać
zapamiętać
sparciały
zleżały;zestarzały;zmurszały (np. o materiale;skórze naturalnej lub sztucznej)
spek/szpek
słonina
spełgnąć
spłonąć
spełgnął
spalił się
sprawunki
zakupy w sklepie
Srela
diabeł;zły duch
srodze
bardzo
srula/srajtka
dziewczyna podlotek
Sról/srul
smarkacz;gówniarz
stajnia
pomieszczenie w gospodarstwie dla koni
stambuły
buty
stara lada
sklep z rzeczami używanymi;komis
starowinka
staruszka
statki/statory
naczynia stołowe (fajansowe;ceramiczne;porcelanowe), np. pomyj statki - zmyj naczynia;naczynia kuchenne
stecka
ścieżka;wąska dróżka
steczka
przedziałek we włosach
stelka
stalówka (od pióra do pisania atramentem)
stelmach
rzemieślnik wykonujący wozy i części do wozu;ktoś kto naprawiał wozy, często nazywany też błędnie kołodziejem
story/sztory
grube zasłony w oknach, zaciągane na noc
strachać sia
bać się;lękać się;mieć obawy
strychołek
osełka do ostrzenia kosy
stryfle
skarpety wełniane
stuf
stalowy kubek
stóf/stuf
garnek z jednym uchem
stórzyć sia
ropieć
szabelbun
fasola ziarno
szaber
kradzież
szable
fasola szparagowa;zupa z nasion fasoli
szach
cienkie, długie drzewko;tyczka;kij do wędki
szachtel
pudło
szachtelek
pudełeczko
szajbka
sitko do maszynki do mięsa
szajbnianty
zwariowany;niepoważny;głupi
szajbus
choleryk;ktoś bardzo wybuchowy
szakyt
marynarka
szalter
wyłącznik
szandar
rodzaj placka z tartych kartofli z cebulką i boczkiem, wypiekanego w piekarniku
szandara
żandarm
szantrapa
opryskliwa, kłótliwa, złośliwa kobieta
szarpaki
zupa z kapusty kwaszonej
szaruga
przelotny deszcz
szaruźnia
miejsce pracy kołodzieja;pomieszczenie gospodarcze
szaruźnik
kołodziej
szarzawa
zmierzch;zachód;zła widoczność
szatora
ktoś, kto skupował po wsiach surowce wtórne, głównie makulaturę, szkło, butelki i tzw. szmaty, czyli starą odzież, drobny złom i różne inne niepotrzebne rzeczy, płacąc za nie bardzo niską cenę, albo czasami za ten towar oferował inne artykuły w ramach handlu wymiennego, zwykle niższego gatunku szklanki, garnki emaliowane, patelnie, wiadra cynowe lub emaliowane
szatornik
szmaciarz;łachmaniarz;ktoś bardzo źle, niechlujnie, niedbale ubrany (mawiało się: łazisz jak szatornik)
szałer/szałerek
szopa;składzik;pomieszczenie na wszystko: komórka na graty bądź węgiel lub drewno;drweutnia
szałka
dodatkowa praca poza etatem
szałkować
dorabiać; dodatkowo pracować poza etatem
szczać
siusiać;oddawać mocz
szczepa
rozłupany kloc drwa
szczochy
mocz; siki
szczyrbol
ktoś, kto stracił ząb, np. dziecko w okresie wypadania mleczaków;ktoś bez zęba
szczyty
tył i przód wozu
szczón
pogardliwie o chłopcu, np. ze względu na wiek zbyt młody do okoliczności;negatywnie o dziecku;niegrzeczny dzieciak;gówniarz
szelbóng
komoda;szafa w kuchni z rzędami do postawienia statków kuchennych
szkodować
nie żałować sobie
szkólna/szkólny
nauczycielka/nauczyciel
szkło
słoik
szlaka
żużel
szlampa
gorszy gatunek wina
szlejfka
wstążka
szlepówa
piła do obróbki drzewa;narzędzie do przecinania mające postać uzębionej stalowej listwy z drewnianymi uchwytami na końcach do cięcia w parach („moje;twoje”), lub mniejsze z jednym uchwytem
szlips/szlyps
krawat
szlofy/szlófy/szlufy
płozy;platforma na płozach
szlojdra
niechlujna dziewczyna
szlor/szlora
kapeć;stary pantofel domowy
szlynga
pętla
szlypować
ciągnąć
szmalec
smalec
szmergel/szmyrgel
papier ścierny;szlifierka do ostrzenia
szmira
czernidło do butów
szmurować
piec mięso;smażyć mięso
szmyrgnóńć
rzucić
sznaps
wódka
sznapsowniki
pijacy
sznek
drożdżówka
sznek z glancem
drożdżówka z dżemem, albo lanym lukrem z cukru pudrowego
sznelcuch
pociąg pospieszny;szybko się poruszający pociąg
sznoder
chłopiec
sznoptuch/sznópeltuch
chusteczka do nosa
sznurki
sznurowadła
sznurówka
stanik;pas do pończoch
sznycle
wysłodki
sznykrować
szukać
sznypki
skrawki;ścinki
szorc
gruby fartuch z juty;fartuch roboczy
szorc/szorcfal/szorcwal
fartuch roboczy;fartuch do noszenia drewna
szołtys
sołtys
szpada/szpeda
łopata
szparagus
asparagus (roślina)
szpas
okazja
szpec
cwaniak;ktoś znający się dobrze na jakiejś rzeczy;specjalista
szperować
odgradzać
szpiczki
druty
szporować
oszczędzać;zbierać;starać się (np. o pieniądze)
szport
zabawa;żarty;hece;
szportować
żartować;dowcipkować;
szportowny
wesoły;pocieszny;dowcipny;zabawny;dusza towarzystwa
szprachy/prachy
żebry;prośby
szpricha
ładna dziewczyna, panienka;szczupła,zgrabna panna, za którą mogą już oglądać się chłopcy
szproki
larwy ochotki (przynęta dla ryb)
szpryca
strzykawka
szprycha
element koła rowerowego, pręt łączący piastę z wieńcem koła
szpryt
spiritus
szptrkusa
przemądrzalec, ktoś kto kogoś poprawia dla dokładności relacji, np. dziecko, które wytyka nieścisłości dorosłemu niedokładnie opowiadającemu bajkę
szpuk
„nocny Marek”;ktoś kto chadza późno spać;ktoś kto pracuje po nocach;nierasowy gołąb
szpycek
cygarniczka
szpycka
fifka;lufka do palenia papierosów
szpycować się
zamierzać;mieć na coś ochotę, chęć;przygotowywać się do czegoś
szpyry
nogi
szpérki/szpyrki
skwarki
szrajbnóńć
podpisać;napisać;zapisać;w ogóle pisać
szrama
blizna
szruber
twarda ryżowa szczotka do mycia podłóg
szrupsztak/śrubstak
imadło
szróciak
śrutownik
szrótować
młócić;mielić na drobniejsze;gryźć;jeść coś z apetytem
sztacheldrut
drut kolczasty
sztacheta/sztachyta– deska w płocie, najczęściej z obrzynów"
sztachnóńć sia
zaciągnąć się dymem papierosa lub fajki;palenie papierosów, fajek
sztajf
szczaw
sztangalija
dryblas
sztender
stojak
sztepówka/sztopówka/sztypówka
igła do cerowania
sztifel/sztyfel
but z wysoką cholewą
sztof
materiał do szycia odzieży
sztol
hufnal tj. duży gwóźdź wykonywany przez kowala metodą kucia rozżarzonego pręta na kowadle
sztopka
najprostsze prace wykonywane na kolei
sztrafa
kara
sztram
mocno;solidnie;naciągnięty;napięty;naprężony
sztrank
pełno;po same brzegi naczynia
sztromle
pety papierosowe
sztrychołek/sztrychółek
osełka do ostrzenia narzędzi
sztryfle
skarpety;rajstopy
sztrykować
robić na drutach
sztróżak
siennik
sztuca
podpora np. pod linkę z praniem
sztudyrowanie
studiowanie
sztudyrować
studiować
szturchać
trącać
sztych
zawiedzione nadzieje;wbicie szpadla w ziemię;forma odmierzania odległości np. na dwa sztych;krok lub ścieg w szyciu
sztychówka/sztychówa
szpada;szpadel
sztyft
ktoś przyuczający się jakiejś roboty, najczęściej młodociany; chłopiec majstra na posyłki
sztyga
ustawione snopy, oparte o siebie kłosami. Najpierw wiązano całe kłosy ze słomą w snopki, potem te snopki ustawiano w sztygi czyli kopce
sztypować
cerować
sztypować (snukać)
cerować
szudrać sia
drapać się
szumować się
pienić się
szur
młody chłopiec
szurnąć
uciec;szurać do kogoś;zaczepiać kogoś;„podskakiwać” komuś
szut
drobnica;drobny gruz;miał węglowy;wysypisko śmieci
szuńce
zaspy
szuńdy
nosidła do noszenia wody;drewniane ramię z podcięciem na szyję dla wygody, na którego końcach zwisiały zakończone haczykami łańcuszki do zawieszenia na nich wiader z wodą w celu łatwiejszego jej przenoszenia od studni lub pompy wiejskiej do domu
szwajcar
w majątkach tak nazywano nadzorującego oborę i przerób mleka; brygadzista oborowy w PGR-ach
szwandrać/szwóndrać
myszkować;szukać
szwela
szyna metalowa;podkład kolejowy
szwóng
pęd;rozpęd;przyśpieszenie
szyber
taniec 4/4;zawór regulujący ciąg ciśnienia w kominie;zasuwa
szybermyca
czapka z daszkiem
szylbok
zezowaty
szylować
zezować
szylt
daszek przy czapce
szymel
taboret;siwy koń;jasny blondyn
szypa
łopata do przerzucania materiałów sypkich, do piasku
szypeł
supeł;węzeł
szón/szonóng
gaj;lasek;zagajnik
szósblacha
błotnik
szłamka/szwama
gąbka
sócie
jesteście
sómsiek
miejsce w stodole;część przeznaczona do składowania siana lub słomy;wjazd z klepiskiem
słónyszko
słoneczko

T

tachać
dźwigać;nieść coś ciężkiego
tajtnóńć
umrzeć
taltry
zastawa stołowa
tamraty/tarmaty
deski dwustronne wozu konnego;boki wozu
tanc zala
sala taneczna;sala na świetlicy wiejskiej lub w klubie na zabawy wiejskie
tangi
mocny;silny;gruby
tank
czołg
taras
zaprawa murarska
taska
filiżanka
tasza
torba;torebka;kieszeń
taszelampka
lampka kieszonkowa do oświetlania drogi pieszemu w nocy (po zmierzchu);lampka naftowa przenośna, wykorzystywana np. wieczorami przy obrządku, albo kiedy trzeba było gdzieś iść po ciemku
tałatajstwo
byle co;coś nie warte uwagi;nieciekawe towarzystwo
taśtać sia (wtaśtać)
gramolić się;wgramolić;tarabanić;wtarabanić;wtaszczyć się
tedy
wtedy
teks
mały gwóźdź;gwoździk
termedyje
przeciwności;przeszkody;problemy z czymś;komplikacje
tetrać sia (tytrać sia)
czyścić piórka (o kurach;ptaka np. wytetrała sia w piachudrze)
tinta/tynta/tyńta
atrament
titek
smoczek
top/topek
nocnik;kubek metalowy z uchem
torfkula
kopalnia torfu
trafnóńć
trafić;celnąć
trampać
deptać
trank
płynny pokarm dla zwierząt domowych/zlewki
treczyć
nieść;dźwigać
trekier
traktor
trepy (korki)
drewniane chodaki
tretuar
schody
trojaki
pieniądze
troty
odpadki
Truda
Gertruda
truś
królik;zając
tryfta
zaułek;ścieżka;przejście boczne;wąska ścieżka między domami
tryger
dźwigar
tryjer
urządzenie, służące rolnikowi do rozdzielania różnych gatunków zbóż lub oddzielania nasion chwastów od ziaren zboża. W działaniu wykorzystywał różnicę ich kształtów
tryt
drabina rozstawna
tryśter
lejek
trzymadło
obsadka
trąf
określenie atu" w grach karcianych typu Cygan
turki
kwiaty aksamitki
turyna
waza do zupy
tuta/tutka
torba/torebka z papieru (np. do cukierków);ktoś gapowaty
tyjater
teatr
tyrkolić
śpiewać
tyrolki
półbuty męskie kilkakrotnie obszywane
tómbank
lada sklepowa
tłuczek
pałka;wałek do ręcznego ucierania ciasta

U

ubabrać sia
ubrudzić się
ubrdać
wmówić sobie;mieć przekonanie;ubzdurać
uchlać sia
upić się alkoholem;ukąsić - o owadach
uchować sia
rosnąć zdrowo;wyrosnąć;być oszczędzonym od czegoś (choroby, śmierci, nieszczęścia)
uciułać
oszczędzić
uczba
nauka
udały
udany
ufajtolić
ubrudzić
ufechtować
uprosić;użebrać;zdobyć
ufyfrać (sia)
ubrudzić (się)
ufyrfotany/ufufrany
ubrudzony/ubłocony
uhajtnónć
uciąć;ukroić;zaciąć się
uklykrany
ubrudzony;poplamiony
uleżały
dojrzały
ulgnóńć
zapaść się w grząskim podłożu;ugrząźć
ulinić
zrobić coś z trudnością
ulóngałki
drobne gruszki
umanczóny
zamordowany;zabity;bardzo zmęczony;spracowany
upaprać sią
ubrudzić się;
uradzić
podnieść;unieść
urbin
czoło
uskrómnić
ułożyć;posprzątać
uwalać
być uwalanym; ubrudzić się
uwinął sia
postarał się;zrobił;pośpieszył się
uźryć
ugryźć

W

wach
pomieszczenie obok klepiska w stodole do składowania zboża, słomy, siana;piętro w stodole;bocian
wajskop
biała, siwa głowa
walać sia
leżeć bezładnie;przewracać;
waleńki
buty filcowe
walniasta/walniasty
wielka/wielki;duża/duży
walnie
wielce
walny
duży;sporych rozmiarów
wanchel
koper włoski
wandoły/wóndoły (łazić po wandołach)
ukształtowanie powierzchni tu dolina albo wąwóz o podmokłym terenie, może wzdłuż koryta rzeczki
wandzić
wędkować
wangel
węgiel
warować
pilnować;strzec
warstat
warsztat
warwas
zamieszanie;harmider
warzónchwia
chochla
waserwaga
poziomica
wasóng
rodzaj bryczki, pojazdu konnego
watówka
ubranie wierzchnie ocieplane, watowane
weg/wek
idź stąd!;odejdź!;precz! (idź wek;idź precz)
wej
patrz;zobacz;spójrz
wejta
patrzcie
wek/weko/weki
słoik do zapraw i przetworów zamykany szklaną przykrywką nakładaną na gumkę i dociskany sprężyną, do robienia zapraw na zimę;zaprawy;marynaty
weker/wekor
budzik;zegar
wekować
robić zaprawy;konserwować np. owoce, warzywa, mięso
wela
fala;lok
welować
głosować;wybierać
wertykuł
szafka na bieliznę
westka
kamizelka;bezrękawnik
wetknóńć
włożyć;wsadzić
wew
w
wianciorek
podbierak na ryby
wicek
stugramowa butelka alkoholu
wichajster
jakaś część;element, trudny do określenia (to mógł być zarówno haczyk, jak i np. sprężynka; „wsadź tan wichajster wew ta dziura”)
wieczerza
kolacja
wieczerzć
jeść kolację
wiela
ile (np: wiela to kosztuje?-ile to kosztuje?, wiela tego je? - ile jest tego?)
wienznóńć/wjyznóńć
robić na drutach
wierciuch
ktoś niespokojny;ktoś ruchliwy;wiercipięta
wierciuch światowy
wędrowiec;obieżyświat;ktoś kto chodził od wsi do wsi;turysta;podróżnik
Wiluś/Wyluś
Wilhelm II Hohenzollern
winietować
wymiotować
winkel
narożnik;kąt;róg ulicy
wintówka
wiatrówka
wiónzarka
kobieta,która wiąże zboże w snopki
wjenźnińcie
robienie robótek na drutach: skarpet z wełny, swetrów itp.
wlyźć
wejść;wspiąć się
wnetki
niedługo;zaraz;za chwilę
wodnity
wodnisty;rzadki (np. obiad)
Wojtul
Wojtuś (zdrobnienie);ktoś niezaradny
woszta/wórszta/wurszta
kiełbasa
woziarka
pomieszczenie na wozy;wjazd w stodole;wiata nad wozami, sprzętem
wprzódy
najpierw
wsztko
wszystko
wtykać
wciskać
wundertuta
torebka cukierków zwykle niesiona do szkoły na pierwszy dzień nauki pierwszaka;torba ze słodyczami
wychajster
zamknięcie drzwi na haczyk lub skobel
wychódek/wygódka
rodzaj ubikacji- budka wolnostojąca lub „przyklejona” jednym z boków do domu, stodoły, stajni czy obory na wsi.
wycyckać
wyssać;oszukać;naciągnąć na pieniądze,czy inną rzecz;wykorzystać
wyczachrować
wyprosić;wyłudzić
wyczaczniała
zwietrzała, np. kawa lurowata
wydydkać
wypić z butelki ze smoczkiem;wykorzystać kogoś;ograbić np. z pieniędzy
wygiby
figury taneczne
wyglandy
swaty
wyglejchować
wyrównać
wyglóndać
oczekiwać;wypatrywać za kimś
wygogolić
ubrać się zbyt lekko do pory roku;mieć duży dekolt
wygogolóny
za cienko ubrany;być z gołą szyją
wykiprować
wyrzucić ładunek;wysypać
wykopyrtnóńć
przewrócić się;też umrzeć
wykulnóńć
wykulać;wytoczyć
wylajrowany
zepsuty, np. zamek w szafce, drzwiach;wyrobiony; luźny;poluzowany;zużyty
wylelkany/wylelkana/wylelany/wylelana
wypieszczony/wypieszczona;rozpieszczony/rozpieszczona
wymiszyć
wykastrować
wymiszóny
wykastrowany
wymoczek
ostatnie dziecko;najmłodsze często po latach;chuderlak;słabowina
wypindaczyć
przesadnie się ustroić;wyrzucić
wyporaić
wygonić
wyportkować
oszukać;wykorzystać
wyportkoweli
oszukali
wyro
łóżko
wyrychtowany
wystrojony;ubrany
wyrychtować
naprawić;wyszykować;przygotować;wystawić kogoś;przygotować;zapiąć „na ostatni guzik”
wyrypać
powiedzieć coś prosto w oczy;wypalić;powiedzieć bez ogródek
wyskrobek
ostatnie;najmłodsze dziecko w rodzinie;drobne,chorowite dziecko;chudzina;maleństwo
wysmyczyć
obciąć się zbyt krótko
wysztafirowana
elegancka;ktoś bardzo dobrze ubrany;odświętnie ubrana
wysztafirowany
elegancki;wystrojony chłopak
wysztramowany
wyprostowany;wyprężony;stojący na baczność
wysztyftowana
wymalowana;
wysztyftowany
wymalowany
wyście
zaimek wy w potocznej mowie używany w odniesieniu do osoby starszej, by uniknąć bezpośredniego zwrotu, który byłby traktowany jak zbytnia poufałość (zwracano się do osób starszych;np. rodziców w formie „czujecie,weście,weźniecie itp.)
wónsión
gąsienica
wóntornik
robak w brzuchu, jelitach;skorupiak z rodziny stawonogów
wórzupa
woda, w której gotowano kaszankę we flaku, czarny salceson, biały salceson, pasztetową z okazji domowego świniobicia
węgórka
skóra z węgorza (służyła do pękania batogiem)
włożyć wew kula
złożyć w grobie

Z

za czym
zanim
za dnia/za widoku
przed zmierzchem;zanim zapadnie zmrok
za Wilusia/za Wylusia
za czasów panowania Wilhelma, czyli bardzo dawno
za winklam
za rogiem
zabaczyć/zabaczóna
zapomnieć/zapomniana
zadudłany
zapracowany
zagaj
młody las
zagónek
rabata;grządka;zagon pod uprawę warzyw czy kwiatów
zagłówek
wąski, długi podgłówek wypchany słomą lub sianem podkładany pod poduchy w łóżku
zakluczyć
zamknąć drzwi na zamek
zala
sala
zamanowszy
jak zwykle;na wszelki wypadek;od czasu do czasu;czasami
zamkniony
zamknięty
zamulały
za mgłą
zapropkować
zakorkować np. butlę
zapyziały
zaniedbany;lichy;mizerny
zapól
część stodoły
zara
zaraz;za chwilę
zarek
trumna
zaszperować
uwięzić;dobrze schować;ukryć
zawdy
zawsze;za każdym razem
zaś
znowu;teraz
zbereźnik
bezwstydnik
zbiesić się
rozgniewać się
zdrzebak
źrebak
zegździć sia
zdecydować na coś zupełnie nieoczekiwanie;wyskoczyć z jakimś pomysłem;zaskoczyć
zelga
odwilż
zelterka/zolterka
woda sodowa
zemglić
zemdleć;zasłabnąć;mieć mdłości w znaczeniu: jak patrza na jucha to mnia zawdy zemgli, nie źryj tyla, bo cia zemgli
zgnity
zepsuty;zgniły
zgniły/zgniyły
leniwy
zgłupiały
zdezorientowany
zielazna koleina
kolej;szyny
zielazo
żelazo;coś z żelaza
zlyźć
zejść
zmówiny
zaręczyny z udziałem rodziców
znajdek/bankart
podrzutek;dziecko ze związku pozamałżeńskiego (dawniej na wsi kociewskiej);dziecko panieńskie
znać
widać
zofija
ptak wilga
zoki
skarpety
zonelkula
miejsce (dół) kopania piasku
zorgowny
zaradny;dbający o swój dostatek
zostałe
pozostałe
zołza
osoba złośliwie niezadowolona
zrobjić łóżko
posłać
zwirz
zwierz
zwyczajny/nałożny
przyzwyczajony;nauczony;mający w zwyczaju
zwón
dzwon
zwónić
dzwonić
zwónószek
dzwoneczek
zylc
galareta
zyzol/zyz
ktoś, kto ma zeza;ktoś kto patrzy krzywo
zyzolić
zezować;patrzeć na kogoś ukradkiem
złakomić się
uchciwić (na coś)

ć

ćmiętać się
kręcić się;przeszkadzać;byćn ieprzydatnym;błąkać się;pałętać pod nogami;kręcić bez celu
ćmiła/ćmuła
stary koń

ł

łajno
odchody (w gwarze zwykle podkreślało jego wulgarne znaczenie: gówno)
łapsiduch
lekarz,felczer,pielęgniarz kiepski w swoim fachu - forma lekko żartobliwa
łasice
osy (gniazdo łasiców-rój)
łazęgować
chodzić bez celu;włóczyć się
łobindować
przywiązać
łodebrać
sfotogafować
łogacić
ocieplić;zabezpieczyć przed zimnem
łogónek
kolejka
łonygdaj/ongiś
kiedyś;pewnego razu
łospice/łośpice
szczepienie
łupierdliwy
namolny;uciążliwy;ciężki do zniesienia
łóński
ubiegłoroczny
łęciny
łodygi kartofli, ich nadziemna część
łęty
łodygi
łże
kłamie
łżeć/łżyć– kłamać
zmyślać;mówić nieprawdę

ś

ścierw
padlina
ścirwo
odpadki zwierzęce po uboju
ściyrwa
wyzwisko
ślipiaty
ktoś mający duże oczy, wyraźny, duży, jaskrawy wzór, rzucający się w oczy
ślipić
patrzeć;przyglądać się
ślipsia
oczy
ślubna
żona
ślubny
mąż
ślypa
deska;belka zaprzęgana do koni - na niej stawał powożący i równał (ślypował) pole
ślypować
równać pole za pomocą ślepy;bronować powtórnie zasiane pole
śmiga
śmigła;skrzydła (np.: od wiatraka)
śpiónki
druty
śpsiywanka
zupa z marchwi
śrybny
srebrny
śwarny (chłopak)
przystojny;niczego sobie;godny uwagi

ź

źryć/zeżryć
jeść/zjeść

ż

żaga
piła
żageszpon/żakszpyl/żarz
trociny
żagować
piłować;chrapać
żakyt
marynarka
żam
słowo używane w odmianie czasowników: żam poszed, żam wzión, żam je albo jezdóm
żażnice
odra/ospa
żeniały
żonaty
żgać
dźgać;dźgnąć;kłuć;uderzyć czymś ostrym,kłującym;uderzyć kogoś;gwałtowny silny ból
żgać słowami
zwymyślać;wyzwać
żgała
mocno leciała;mocno rzucała
żgnął
rzucił;porzucił;zostawił
żyniaczka

ślub; ożenek

REKLAMA