Grobowiec rodziny Schulz

Legendy i przekazy ustne związane z majątkiem i grobowcem

Majątek Góra, rodzina Schulz oraz ruiny grobowca przez lata obrosły w różne lokalne legendy i podania, które są chętnie przekazywane przez mieszkańców i regionalnych pasjonatów historii. Choć wiele z nich nie ma potwierdzenia w źródłach, stanowią one ciekawy element folkloru historycznego okolicy:

Duch w starym grobowcu

Jedna z opowieści głosi, że nocami w ruinach mauzoleum pojawia się zjawa – ma to być duch jednej z kobiet z rodziny Schulz (według różnych wersji żony właściciela lub młodo zmarłej córki). Miejscowi twierdzą, że przy świetle księżyca można dostrzec białą postać przechadzającą się między drzewami nad jeziorem lub słyszeć ciche zawodzenie w okolicy grobowca. Oczywiście te relacje to zapewne efekty wyobraźni pobudzonej przez scenerię ruin, ale dodają one miejscu dreszczyku emocji. Przez to grobowiec bywa nazywany „małym kociewskim zamczyskiem”, a młodzież czasem urządza sobie nocne wyprawy, by sprawdzić, czy „straszy”.

Skarb Schulzów

Inna legenda mówi o rzekomo ukrytych kosztownościach. Ponieważ rodzina Schulz opuściła Górę w pośpiechu podczas wojny, mieli ponoć zakopać część swojego skarbu gdzieś na terenie majątku – być może w pobliżu grobowca lub w parku dworskim. Krążą pogłoski o zakopanej skrzyni z biżuterią i rodowymi srebrami, a nawet o złotych monetach z pruskiego banku. Te historie zachęcały niektórych poszukiwaczy do przekopywania okolic mauzoleum. Rzeczywiście, ślady dewastacji wnętrza grobowca sugerują, że poszukiwano tam cennych przedmiotów (co mogło doprowadzić do zniszczenia trumien i płyt nagrobnych). Mimo że żadnego skarbu dotąd nie znaleziono, legenda wciąż żyje – niektórzy starsi mieszkańcy półżartem przestrzegają, że skarb jest „przeklęty” i każdy śmiałek, który go odnajdzie, ściągnie na siebie gniew ducha.

Tajemne podziemia

Pojawia się również opowieść, jakoby od dworu w Górze wiodły podziemne tunele – jeden z nich miał biec aż pod jezioro Wielkie, drugi zaś łączyć piwnice dworu z samym grobowcem na wzgórzu. Legendy o tunelach są częste w folklorze dworskim, choć rzadko prawdziwe. W przypadku Góry brak dowodów na istnienie takich przejść, lecz opowieść funkcjonuje: tunel pod jeziorem miał rzekomo służyć ukryciu się dziedzica przed niebezpieczeństwem (co brzmi dość fantastycznie, zważywszy na poziom techniki w XIX w.), a korytarz do grobowca – umożliwiać odwiedzanie zmarłych przodków bez wychodzenia na zewnątrz. Dzieci z okolicy lubią bawić się w poszukiwanie „wejścia do tunelu” w zaroślach parku.

„Diabelski kamień” nad jeziorem

Nieopodal ruin, bliżej brzegu jeziora, leży duży głaz narzutowy. Ludowa etymologia łączy go z mauzoleum Schulzów w ten sposób, że to podobno diabeł przyniósł ten kamień, chcąc zniszczyć święty spokój zmarłych. Według podań, w noc zaduszkową diabeł pojawia się pod postacią czarnego psa krążącego między kamieniem a grobowcem. Kamień ten faktycznie istnieje i jest naturalnym głazem polodowcowym, ale obecność ruin sprawiła, że wokół niego narosły mroczne anegdoty.

Historyczne przekazy

Poza legendami stricte „nadprzyrodzonymi”, funkcjonują też ustne przekazy historyczne. Starsi mieszkańcy przekazują sobie opowieści zasłyszane od swoich dziadków o tym, jak to przed wojną we dworze w Górze odbywały się wystawne polowania i bale. Mówi się, że do Schulzów zjeżdżali goście z daleka – nawet z Gdańska czy Berlina – na jesienne polowania w okolicznych lasach obfitujących w dziką zwierzynę. Po polowaniach urządzano przyjęcia, podczas których w dworskich wnętrzach grała muzyka, a park rozświetlały lampiony. Te wspomnienia, choć dziś brzmią jak gawęda, mają zapewne w sobie ziarno prawdy – w międzywojniu wielu zamożnych właścicieli urządzało tego typu spotkania towarzyskie. Dzięki temu okoliczni mieszkańcy (pracujący jako służba) mogli podpatrywać pańskie zwyczaje. Po latach, w przekazach ustnych, obraz tamtych czasów nabrał może nieco kolorytu, ale stanowi ważną część lokalnej tożsamości – świadomość, że „tu też kiedyś bywało wielkie życie pańskie”.

Podsumowanie

Legendy i historia przeplatają się w Górze. Miejsce to fascynuje zarówno regionalistów, jak i poszukiwaczy mocnych wrażeń. Choć ruiny grobowca są niemym świadkiem przeszłości, to w wyobraźni mieszkańców wciąż żyją opowieści o dawnych właścicielach, ukrytych skarbach i niespokojnych duchach. Te lokalne przekazy, nawet jeśli upiększone przez fantazję, podtrzymują zainteresowanie historią majątku i rodziny Schulz, sprawiając, że pamięć o nich nie zanika wraz z upływem lat.