Idzie do nas Gwiazdor

Opis wydarzenia

Na Pomorzu, Kujawach, w Wielkopolsce i w kilku innych regionach Polski, ważną postacią w orszaku kolędników był Gwiazdor. On też w okresie Bożego Narodzenia rozdawał dzieciom prezenty. Postać ta w ostatnim stuleciu przeszła znaczną ewolucję i jej dzisiejszy popularny wizerunek mocno różni się od pierwowzoru. Obecnie Gwiazdor wizualnie przypomina św. Mikołaja w wersji rozpowszechnionej na całym świecie: ubrany jest w czerwony płaszcz i czapkę, kojarzony z saniami zaprzężonymi w renifery. Oryginalny Gwiazdor na Pomorzu ubrany natomiast był w wypleciony ze słomy płaszcz, czapkę i niekiedy też buty. Często posiadał też słomiany korbacz (bicz).

Twarz zakrytą miał natomiast maską z brodą i wąsami z lnu lub pakuł.W ramach realizacji zadania “Idzie do nas Gwiazdor” odbędą się warsztaty tworzenia (wyplatania i szycia) tradycyjnego słomianego stroju Gwiazdora (łącznie 80 godzin zajęć, cztery robocze weekendy). Projekt adresowany jest do animatorów kultury, pracowników muzeów etnograficznych, rękodzielników, etc.

Efektem realizacji zadania będzie 10 słomianych strojów Gwiazdora, wzorowanych na zachowanych egzemplarzach oryginalnych przebrań kolędniczych z Pomorza. W wyniku realizacji zadania powstanie też około 10-minutowy film dokumentujący kolejne etapy procesu tworzenia stroju Gwiazdora, który po zakończeniu projektu opublikowany zostanie na kanale YouTube.Zachowane kaszubskie wersje tradycyjnego stroju Gwiazdora znajdują się m.in. w Oddziale Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. Najstarszy słomiany płaszcz liczy ponad 115 lat (pochodzi z Kartuz, wykonany został w 1905 roku). Dokumentację tradycyjnych strojów, w jakie przywdziewali się Gwiazdorowie na Pomorzu, umieściła w swojej książce “Chceta wa lëdzë gwiozdka widzec?” etnolożka Iwona Hanna Świętosławska (Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 2016).

Egzemplarze z OEMN w Gdańsku oraz kolejny, pozostający w zasobach Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach, stanowić będą główne inspiracje i punkty odniesienia podczas realizacji warsztatów.Celem zadania “Idzie do nas Gwiazdor” jest zachowanie od zapomnienia i twórcza kontynuacja tradycji pomorskich Gwiazdorów, przywdziewających się w charakterystyczne słomiane stroje. W ramach realizacji zadania odbędzie się cykl weekendowych warsztatów plecenia i szycia słomianych płaszczy, adresowany do 10 osób. Preferowany będzie udział w projekcie osób, które na co dzień zajmują się animacją lub dokumentacją kultury ludowej na Pomorzu, tj. pracowników instytucji kultury, działaczy społecznych, etnologów etc.

Każdy uczestnik projektu będzie miał prawo zachować owoc swojej pracy, czyli wykonany strój Gwiazdora. Podczas naborów preferowane będą jednak osoby, które zadeklarują, że strój Gwiazdora wykorzystywany będzie w działaniach edukacyjnych i kulturalnych (np. będzie wyeksponowany w muzeum lub wykorzystywany podczas praktyk kolędniczych).Warsztaty plecenia i szycia słomianych płaszczy poprowadzi Czesław Hinc z Kościerzyny, mistrz tradycji plecionkarskiej z udokumentowanym 50-letnim stażem. Specjalizuje się on w technikach wyplatania typowych dla Pomorza: plecie kosze z korzeni sosny i jałowca, a także przedmioty użytkowe z gałęzi brzozy oraz słomy.W ramach realizacji zadania “Idzie do nas Gwiazdor” odbędą się cztery weekendowe spotkania robocze, podczas których uczestnicy poznają technikę wyplatania warkoczy ze słomy oraz technikę ich szycia w celu utworzenia obrzędowego stroju Gwiazdora. Wstępnie zaplanowane są następujące terminy spotkań:27-28 sierpnia 2022,
24-25 września 2022,
1-2 października 2022,
8-9 października 2022
Mogą one ulec modyfikacji, jeśli uczestnicy i prowadzący uznają, że bardziej sprzyjające są inne terminy. Zaplanowana realizacja projektu we wrześniu i październiku wynika z konieczności zamówienia specjalnej słomy, ręcznie koszonej, charakteryzującej się odpowiednią długością i zachowaniem struktury łodyg. Ze względu na powszechne używanie kombajnów, produkt taki jest trudno dostępny i wymaga specjalnego zamówienia.Podczas czterech weekendowych spotkań roboczych zaplanowane są 10-godzinne cykle zajęć, z przerwą na obiad. Ogólnie wypracowanych zostanie zatem 80 godzin. Uczestnikom warsztatów towarzyszył będzie operator kamery, który gromadził będzie materiał do wspomnianego wyżej filmu dokumentalnego, podsumowującego projekt.Zajęcia warsztatowe odbywać się będą w Grodzisku Owidz, nieopodal Starogardu Gdańskiego. Instytucja ta jest partnerem w realizacji projektu „Idzie do nas Gwiazdor”. Istnieje możliwość wynajęcia pokoi na czas trwania warsztatów. W Owidzu działa też restauracja, zatem można stołować się na miejscu.Patronem medialnym projektu jest Magazyn Kaszuby.Udział w projekcie jest nieodpłatny. Osoby poważnie zainteresowane udziałem w warsztatach powinny wysłać zgłoszenie na adres: info@wspolnaziemia.org. W temacie maila prosimy podać hasło GWIAZDOR. W zgłoszeniu należy napisać kilka słów o swojej motywacji oraz o planowanym wykorzystaniu wykonanego stroju Gwiazdora.Projekt „Idzie do nas Gwiazdor” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: EtnoPolska. Edycja 2022